Η ΑΑΔΕ, με την Εγκύκλιο 2015/2026, διευκρινίζει ότι, όταν πεθαίνει ένας συνδικαιούχος κοινού τραπεζικού λογαριασμού, τα χρήματα ή τα λοιπά χρηματοπιστωτικά προϊόντα μπορούν να περάσουν στους επιζώντες συνδικαιούχους χωρίς φόρο κληρονομίας. Αυτό ισχύει μόνο αν υπάρχει στον λογαριασμό ειδικός όρος ότι, σε περίπτωση θανάτου ενός συνδικαιούχου, το υπόλοιπο περιέρχεται αυτοδικαίως στους έτερους συνδικαιούχους. Στην περίπτωση αυτή, τα ποσά δεν θεωρούνται μέρος της κληρονομίας του αποβιώσαντος. Η ρύθμιση βασίζεται στα άρθρα 2 και 3 του ν. 5638/1932 και σήμερα προβλέπεται στο άρθρο 75 παρ. 2 περ. β΄ του ν. 5219/2025.

Η απαλλαγή αφορά τόσο κοινές χρηματικές καταθέσεις όσο και κοινούς λογαριασμούς λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό. Γι αυτό είναι πιο σωστό να χρησιμοποιείται ο όρος «λοιπά χρηματοπιστωτικά προϊόντα» και όχι ο γενικός όρος «επενδύσεις». Το βασικό σημείο που πρέπει να ελέγχεται είναι η σύμβαση με την τράπεζα, το πιστωτικό ίδρυμα ή τον φορέα που τηρεί το προϊόν. Αν δεν υπάρχει ρήτρα αυτοδίκαιης περιέλευσης στους επιζώντες συνδικαιούχους, η απαλλαγή από φόρο κληρονομίας δεν είναι δεδομένη. Η απαλλαγή δεν ισχύει εάν ο λογαριασμός τηρείται σε μη συνεργάσιμο φορολογικά κράτος ή σε κράτος που δεν συνεργάζεται με την Ελλάδα στον φορολογικό τομέα με τους προβλεπόμενους τρόπους. Επίσης, ισχύει μόνο μέχρι τον τελευταίο επιζώντα συνδικαιούχο και μόνον για την αυτοδίκαιη περιέλευση του λογαριασμού σε αυτόν. Μετά τον θάνατο του τελευταίου συνδικαιούχου, εφαρμόζονται οι γενικοί κανόνες φορολογίας κληρονομίας.

Για επιχειρήσεις και επαγγελματικούς λογαριασμούς, η Εγκύκλιος 2015/2026 δεν ρυθμίζει ζητήματα όπως η φορολογία εταιρικών κεφαλαίων, η λογιστική απεικόνιση, ο χαρακτηρισμός εσόδων ή εξόδων ή η χρήση επαγγελματικού λογαριασμού. Αυτά εξετάζονται χωριστά. Ειδικά για επαγγελματικούς λογαριασμούς, η Εγκύκλιος 2037/2019 διευκρινίζει ότι ένας κοινός τραπεζικός λογαριασμός μπορεί να δηλωθεί ως επαγγελματικός μόνον από έναν συνδικαιούχο. Άρα, εάν ένας κοινός λογαριασμός χρησιμοποιείται και ως επαγγελματικός, πρέπει να ελέγχονται χωριστά: αφενός η απαλλαγή από φόρο κληρονομίας και αφετέρου η σωστή δήλωση και χρήση του ως επαγγελματικού λογαριασμού. Η ίδια θέση επιβεβαιώνεται και από την νομολογία. Συγκεκριμένα, το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών έκρινε ότι η κοινή τραπεζική κατάθεση δεν φορολογείται ως κληρονομιά, όταν υπάρχει ο πρόσθετος όρος του ν. 5638/1932, δηλαδή ότι με τον θάνατο ενός συνδικαιούχου ο λογαριασμός περνά αυτοδικαίως στους επιζώντες. Έτσι, τα ποσά που υπήρχαν ήδη στον λογαριασμό κατά τον χρόνο του θανάτου δεν θεωρούνται φορολογητέα κληρονομιαία περιουσία.

Συμπερασματικά, η απαλλαγή από φόρο κληρονομίας ισχύει όταν υπάρχει κοινός λογαριασμός χρηματικής κατάθεσης ή λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων, με δύο ή περισσότερους συνδικαιούχους, με ρήτρα αυτοδίκαιης περιέλευσης στους επιζώντες, και εφόσον ο λογαριασμός δεν τηρείται σε κράτος που εξαιρείται από τη διάταξη. Η απαλλαγή αφορά μόνο την αυτοδίκαιη περιέλευση στους επιζώντες συνδικαιούχους, μέχρι τον τελευταίο από αυτούς.