Το παρόν αποτελεί το 3ο και τελευταίο μέρος της σειράς ενημερωτικών άρθρων αναφορικά με τις πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο. Στο παρόν μέρος παρουσιάζονται οι βασικότερες νέες ρυθμίσεις του κληρονομικού δικαίου αναφορικά με τα χρέη της κληρονομίας και τους τρόπους ικανοποίησης των δανειστών.
Ο νόμος 5303/2026 εισάγει αξιοσημείωτες ρυθμίσεις αναφορικά με αποδοχή και αποποίηση της κληρονομίας, την ευθύνη του κληρονόμου με την ατομική του περιουσία και τον εκσυγχρονισμό της δικαστικής εκκαθάρισης.
- Ποια είναι τα βασικά σημεία των νέων ρυθμίσεων ως προς την αποδοχή και την αποποίηση της κληρονομίας;
Οι αλλαγές ως προς την αποδοχή και την αποποίηση είναι κυρίως διορθωτικές. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ότι οι επείγουσες διαχειριστικές πράξεις που πραγματοποιούνται πριν από την αποποίηση δεν συνιστούν αποδοχή ούτε εμποδίζουν την αποποίηση. Παράλληλα, η ακύρωση με δικαστική απόφαση της πλασματικής αποδοχής εξομοιώνεται με αποποίηση.
Κεντρική θέση στο νέο σύστημα εξακολουθεί να έχει η αποποίηση: ο κληρονόμος αποκτά την κληρονομία επειδή δεν την απέκρουσε μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία, ενώ η άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας οδηγεί σε πλασματική αποδοχή.
Η έναρξη της προθεσμίας αποποίησης συνδέεται με τη γνώση τόσο της επαγωγής όσο και του γενικού ή ειδικού λόγου της. Για τον λόγο αυτό, ακόμη και η αποποίηση απώτερων συγγενών μπορεί να είναι εμπρόθεσμη αρκετά χρόνια μετά τον θάνατο, εφόσον η γνώση του λόγου επαγωγής αποκτήθηκε αργότερα.
- Τι αλλάζει ως προς την αποποίηση από ανηλίκους;
Καταργείται η ειδική δυνατότητα που αναγνωριζόταν στους ανηλίκους να αποποιηθούν την κληρονομία εντός ενός έτους από την ενηλικίωσή τους, δηλαδή μέχρι τη συμπλήρωση του 19ου έτους της ηλικίας τους. Με το νέο καθεστώς, η αποποίηση για λογαριασμό του ανηλίκου πρέπει να πραγματοποιείται εντός της κοινής νόμιμης προθεσμίας αποποίησης, κατόπιν προηγούμενης δικαστικής άδειας. Συνεπώς, για τον ανήλικο δεν υφίσταται πλέον η ειδική ετήσια προθεσμία αποποίησης μετά την ενηλικίωσή του. Η νέα ρύθμιση εφαρμόζεται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16.09.2026 και εφεξής.
- Τι ισχύει πλέον για την αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής;
Το ευεργέτημα της απογραφής αποτελούσε ένα νομικό δικαίωμα όπου ο κληρονόμος αποδεχόταν την κληρονομιά, αλλά περιόριζε την ευθύνη του για τα χρέη του θανόντος μόνο μέχρι το ποσό ή την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας (ενεργητικό), προστατεύοντας έτσι την προσωπική και ατομική του περιουσία. Κατά αυτόν τον τρόπο, εξασφάλιζε τον διαχωρισμό της ατομικής περιουσίας από την κληρονομία.
Με τον νόμο 5303/2026 η ανωτέρω δυνατότητα καταργείται, ενώ ο θεσμός διατηρείται μεταβατικά για ένα εξάμηνο από τη δημοσίευση του νόμου 5303/2026.
- Ευθύνεται πλέον ο κληρονόμος με την ατομική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας;
Όχι, αυτό δεν αποτελεί πλέον τον κανόνα.
Η βασική καινοτομία του νέου κληρονομικού δικαίου είναι η μη ευθύνη του κληρονόμου με την ατομική του περιουσία.
Ενώ κατά το προηγούμενο καθεστώς ο κληρονόμος ευθυνόταν προσωπικά και απεριόριστα για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, πλέον ο κανόνας είναι ότι για την ικανοποίηση των κληρονομικών δανειστών χρησιμοποιείται η ίδια η κληρονομία και όχι η ατομική περιουσία του κληρονόμου.
- Από ποια περιουσία ικανοποιούνται πλέον οι κληρονομικοί δανειστές;
Οι κληρονομικοί δανειστές ικανοποιούνται μόνο από την κληρονομία.
Εάν επιχειρηθεί αναγκαστική εκτέλεση σε αντικείμενο που ανήκει στην ατομική περιουσία του κληρονόμου, ο κληρονόμος μπορεί να ασκήσει ανακοπή.
Ωστόσο, η μη ευθύνη με την ατομική περιουσία δεν είναι απόλυτη. Το νέο κληρονομικό δίκαιο προβλέπει συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες επέρχεται επίταση της ευθύνης του κληρονόμου.
- Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί ο κληρονόμος να ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία;
Η ευθύνη μπορεί να επεκταθεί στην ατομική περιουσία του κληρονόμου, μεταξύ άλλων: α) όταν υποβάλει δήλωση ελεύθερης διάθεσης και διαχείρισης της κληρονομίας, β) όταν διαθέσει αντικείμενα της κληρονομίας για σκοπό διαφορετικό από την ικανοποίηση των δανειστών ή τη συντήρησή τους, γ) όταν προκαλέσει υπαίτια μείωση της αξίας της κληρονομίας και δ) όταν δεν τηρήσει τη νόμιμη σειρά ικανοποίησης.
Ως προς τη σειρά ικανοποίησης, προηγούνται οι δανειστές της κληρονομίας και οι νόμιμοι μεριδούχοι και ακολουθούν οι κληροδοσίες, οι τρόποι και οι δωρεές αιτία θανάτου.
Ειδική ρύθμιση προβλέπεται επίσης για τους γονείς ανήλικου κληρονόμου, οι οποίοι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί να ευθύνονται με την ατομική τους περιουσία.
- Ποια είναι η σημασία της δικαστικής εκκαθάρισης της κληρονομίας;
Η δικαστική εκκαθάριση κληρονομιάς είναι η διαδικασία κατά την οποία το δικαστήριο διαχωρίζει την περιουσία του θανόντος από την ατομική περιουσία του κληρονόμου.
Με το νόμο 5303/2026, η δικαστική εκκαθάριση αναμορφώνεται και αναβαθμίζεται, χωρίς όμως να καθίσταται υποχρεωτική.
Μέσω της δικαστικής εκκαθάρισης επιτυγχάνεται πλήρης δικαστικός χωρισμός της κληρονομίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Παράλληλα, διορίζεται εκκαθαριστής, με σκοπό τη σύμμετρη ικανοποίηση των δανειστών.
Η διαδικασία προστατεύει τους κληρονομικούς δανειστές τόσο από την αφερεγγυότητα όσο και από ενδεχόμενη μη χρηστή διαχείριση της κληρονομίας από τον κληρονόμο.
- Ποιοι μπορούν να ζητήσουν τη δικαστική εκκαθάριση και ποιος διορίζεται εκκαθαριστής;
Με τον νόμο 5303/2026 ο κύκλος των προσώπων που νομιμοποιούνται να ζητήσουν τη δικαστική εκκαθάριση διευρύνεται.
Πλέον, αίτηση μπορούν να υποβάλουν ο κληρονόμος, οι ατομικοί δανειστές, οι νόμιμοι μεριδούχοι και οι κληροδόχοι. Προβλέπεται επίσης υποχρεωτική κλήτευση των κληρονόμων.
Ως εκκαθαριστής διορίζεται αποκλειστικά δικηγόρος από ειδικό κατάλογο. Προβλέπονται, παράλληλα, κωλύματα διορισμού για τον κληρονόμο, τον δανειστή του κληρονομουμένου και τους στενούς συγγενείς μέχρι τον τέταρτο βαθμό εξ αίματος, με σκοπό τη διασφάλιση της αμεροληψίας του εκκαθαριστή.
- Πώς προστατεύονται και ικανοποιούνται οι δανειστές στο πλαίσιο της δικαστικής εκκαθάρισης;
Το νέο σύστημα εκσυγχρονίζει τη διαδικασία πρόσκλησης των δανειστών και αναγγελίας των απαιτήσεών τους.
Προβλέπεται ατομική πρόσκληση των προνομιούχων δανειστών, συγκεκριμένες προθεσμίες για την αναγγελία των απαιτήσεων και την απογραφή, καθώς και δικαίωμα ανακοπής κατά του πίνακα κατάταξης.
Με την κήρυξη της δικαστικής εκκαθάρισης δημιουργείται αυτοτελής περιουσιακή ομάδα και αναστέλλονται τα ατομικά καταδιωκτικά μέτρα, ώστε η κληρονομία να εκκαθαριστεί και οι δανειστές να ικανοποιηθούν σύμφωνα με τη διαδικασία της εκκαθάρισης.
- Ποια είναι η φορολογική διάσταση των νέων ρυθμίσεων;
Το νέο κληρονομικό δίκαιο θέτει νέες φορολογικές παραμέτρους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η νέα ρύθμιση της νόμιμης μοίρας, η οποία πλέον δεν οδηγεί σε αυτοδίκαιη εμπράγματη επέλευση αλλά σε ενοχική αξίωση. Επισημαίνεται ότι ο Κώδικας Φορολογίας Κληρονομιών ρυθμίζει τις κληρονομίες, τις κληροδοσίες και τα καταπιστεύματα, όχι όμως την ενοχική αυτή αξίωση.
Ως εκ τούτου, ανακύπτουν ζητήματα σχετικά με τη φορολόγηση του δικαιούχου, αλλά και σχετικά με τη δυνατότητα του κληρονόμου να ανακαλέσει τη δήλωσή του και να ζητήσει επιστροφή φόρου που καταβλήθηκε αχρεωστήτως.
Η MStR Law μπορεί να καλύψει νομικά τους εντολείς της σε θέματα αποδοχής και αποποίησης κληρονομίας, ευθύνη κληρονόμου και εκκαθάρισης κληρονομίας ανταποκρινόμενη στις νέες ρυθμίσεις.