Με τον Νόμο 5221/2025 επέρχεται ένα συνεκτικό πλέγμα νέων και τροποποιημένων ρυθμίσεων του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με κοινό παρονομαστή την ενίσχυση της δικονομικής πειθαρχίας, τη συμπύκνωση της προδικασίας και την αποτροπή παρελκυστικών πρακτικών, ώστε οι διάδικοι να οδηγούνται ταχύτερα στην ουσιαστική κρίση. Η επιτάχυνση επιδιώκεται όχι μόνο μέσω της συρρίκνωσης των προθεσμιών, αλλά πρωτίστως μέσω του έγκαιρου προελέγχου του παραδεκτού, άλλως των τυπικών ελλείψεων της αγωγής, καθώς και μέσω της περιορισμένης πλέον δυνατότητας αναβολών.
Καταρχάς, με το άρθρο 215 ΚΠολΔ ενισχύεται αποφασιστικά η ταχεία εκκίνηση της δίκης. Αφενός καθιερώνεται αυστηρότερο σύστημα προσδιορισμού δικασίμου, αφετέρου θεσπίζεται σύντομη και ενιαία προθεσμία επίδοσης της αγωγής από την κατάθεσή της, με σημαντική κύρωση σε περίπτωση παράλειψης, ώστε να αποτρέπονται παρελκυστικές πρακτικές. Η επιλογή αυτή εξυπηρετεί τον σκοπό της επιτάχυνσης, καθώς ενεργοποιεί άμεσα τη διαδικασία της αντιδικίας και θέτει αμέσως σε κίνηση τις επόμενες προθεσμίες. Συγχρόνως, η ενίσχυση της συμβιβαστικής επέμβασης του άρθρου 209 ΚΠολΔ προσφέρει οργανωμένο προδικαστικό μηχανισμό επίλυσης ή έστω περιορισμού της διαφοράς, με αποτέλεσμα, είτε να αποτρέπεται εν όλω η δικαστική διαμάχη, είτε να καθίσταται το αντικείμενό της πιο σαφές και περιορισμένο, άρα ευχερέστερο στην εκδίκαση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στη σαφήνεια και αξιοπιστία των επιδόσεων, που μέχρι πρότινος αποτελούσαν συχνό παράγοντα καθυστέρησης. Με το άρθρο 134Α ΚΠολΔ αντιμετωπίζονται ειδικά προβλήματα επίδοσης στην αλλοδαπή, ώστε να μην παραλύει η πρόοδος της δίκης λόγω των μακρών και δυσχερών διεθνών διαβιβάσεων. Με το άρθρο 135 παρ. 4 ΚΠολΔ αποσαφηνίζεται ο χρόνος ολοκλήρωσης της επίδοσης σε πρόσωπο αγνώστου διαμονής, ώστε να προσδιορίζεται με ασφάλεια η έναρξη αλλά και η εξέλιξη των προθεσμιών. Οι ρυθμίσεις αυτές συντελούν στη μείωση των ματαιώσεων, των αμφισβητήσεων και των δικονομικών αδιεξόδων που συνεπαγόταν η αβεβαιότητα ως προς το κύρος της επίδοσης και τον χρόνο επέλευσης των αποτελεσμάτων της.
Πυρήνα της επιτάχυνσης αποτελεί, επίσης, η ενίσχυση της δεσμευτικότητας των προθεσμιών. Στο άρθρο 144 παρ. 4 ΚΠολΔ εγκαθιδρύεται γενική αρχή ότι οι προθεσμίες είναι, κατ’ αρχήν, δεσμευτικές και αποκλειστικές για όλους, εκτός αν άλλως ορίζεται. Η κανονιστική αυτή επιλογή εδραιώνει δικονομική πειθαρχία και περιορίζει την πρακτική της «ελαστικοποίησης» των χρονικών ορίων της διαδικασίας. Στο ίδιο πνεύμα εντάσσεται η θεραπεία των τυπικών ελλείψεων χωρίς ακύρωση της διαδικασίας. Τα άρθρα 67 και 105 ΚΠολΔ ενισχύουν τους μηχανισμούς αντιμετώπισης ζητημάτων εκπροσώπησης και πληρεξουσιότητας μέσω της θέσης προθεσμίας, ενώ το άρθρο 227 ΚΠολΔ αναμορφώνει τη δυνατότητα συμπλήρωσης των τυπικών παραλείψεων, ακόμη και σε προχωρημένο στάδιο. Οι ρυθμίσεις αυτές συμβάλλουν κατεξοχήν στην επιτάχυνση της δίκης, διότι μετατρέπουν τυπικά κωλύματα σε αντικείμενο στοχευμένης θεραπείας χωρίς να προκύπτει δικονομική ακυρότητα της διαδικασίας.
Η ουσιαστικότερη τομή εντοπίζεται στο άρθρο 237 ΚΠολΔ, το οποίο αναδιαμορφώνει την τακτική διαδικασία προς την κατεύθυνση της συγκέντρωσης του αποδεικτικού υλικού σε πρώιμο στάδιο. Η λογική είναι ότι οι διάδικοι οφείλουν να αναπτύξουν έγκαιρα τους ισχυρισμούς τους και να προσκομίσουν τα αποδεικτικά τους μέσα, ώστε η συζήτηση να μην αποτελεί πλέον αφετηρία ως προς την κατανόηση της υπόθεσης αλλά κορύφωση ως προς τη μελέτης της δικογραφίας. Επιπλέον, θεσπίζονται εργαλεία προδικαστικού ελέγχου για ζητήματα παραδεκτού, που αποσκοπούν στην έγκαιρη απομάκρυνση από το δικαστήριο των υποθέσεων που δεν μπορούν να εξεταστούν και να κριθούν σε επίπεδο ουσίας. Σε συνάρτηση με τα προαναφερθέντα, το άρθρο 269 ΚΠολΔ ενισχύει την αρχή της συγκεντρώσεως των ισχυρισμών και των μέσων επίθεσης και άμυνας στην τακτική διαδικασία, περιορίζοντας τις όψιμες προβολές και επιτρέποντάς τις μόνο κατ’ εξαίρεση και υπό αυστηρούς όρους, ιδίως για οψιγενείς πραγματικούς ισχυρισμούς. Έτσι, μειώνεται η «τμηματική» εξέλιξη της αντιδικίας που περιλαμβάνει συμπληρώσεις, αντιρρήσεις και αποδείξεις προταθείσες σε περισσότερα στάδια, με συνέπεια να επιμηκύνεται ο χρόνος απονομής της δικαιοσύνης. Περαιτέρω, το άρθρο 238 παρ. 1 ΚΠολΔ αναπροσαρμόζει τις προθεσμίες για παρεμβάσεις, προσεπικλήσεις και συναφή δικονομικά εργαλεία με τρόπο συμβατό με το νέο χρονοδιάγραμμα, ώστε η συμμετοχή τρίτων να μην λειτουργεί ως απρόβλεπτος παράγοντας χρονικής παράτασης, αλλά ως ελεγχόμενος μηχανισμός εντός σαφών προθεσμιών.
Καίριο μέτρο επιτάχυνσης αποτελεί, άλλωστε, ο περιορισμός των αναβολών. Το άρθρο 241 ΚΠολΔ συμπιέζει τη δυνατότητα αναβολής, καθιστώντας την εξαιρετικό εργαλείο που προϋποθέτει σοβαρό λόγο. Ως εκ τούτου περιορίζεται η καταχρηστική χρήση της. Ακόμη, στο στάδιο της απόφασης, το άρθρο 307 ΚΠολΔ ενισχύει το πλαίσιο έγκαιρης ολοκλήρωσης της δικαστικής κρίσης, με κανονιστικές κατευθύνσεις που στοχεύουν στη μείωση του χρόνου από τη συζήτηση έως τη δημοσίευση.
Βεβαίως, η επιτάχυνση δεν περιορίζεται στον πρώτο βαθμό. Στο επίπεδο των ενδίκων μέσων, το άρθρο 495 ΚΠολΔ προωθεί την ταχεία πορεία αυτών μέσω του ταχύτερου προγραμματισμού της συζήτησης, ενώ τα άρθρα 518 παρ. 2 και 520 ΚΠολΔ συμπιέζουν τα χρονικά περιθώρια και οργανώνουν πληρέστερα την άσκηση και ανάπτυξη της έφεσης, επιδιώκοντας να περιορίσουν την παράταση της αβεβαιότητας και στον δεύτερο βαθμό.
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι οι τεχνολογικές ρυθμίσεις λειτουργούν υποστηρικτικά προς την επιτάχυνση. Το άρθρο 119 παρ. 5 ΚΠολΔ προβλέπει τον ηλεκτρονικό φάκελο δικογραφίας, ρύθμιση που συμβάλλει στη μείωση των διοικητικών-διαδικαστικών καθυστερήσεων και διευκολύνει την πρόσβαση των διαδίκων στο υλικό της δίκης. Ομοίως, το άρθρο 397 ΚΠολΔ ενσωματώνει ευχερέστερες λύσεις ως προς τη διαδικασία εξέτασης του αποδεικτικού υλικού με τεχνολογικά μέσα, περιορίζοντας πρακτικά εμπόδια που οδηγούν συχνά σε επιβραδύνσεις.
Συνολικά, λοιπόν, ο Ν. 5221/2025 μετατρέπει τη διαδικασία από «ελαστική και τμηματική» σε χρονοπρογραμματισμένη και συγκεντρωτική: αυστηρή εκκίνηση, καθαρές επιδόσεις, δεσμευτικές προθεσμίες, θεραπεία τυπικών ελλείψεων αντί ακυρώσεων, ώριμη προετοιμασία και έγκαιρος έλεγχος, λιγότερες αναβολές και καλύτερη οργάνωση πινακίου/τρίτων, ταχύτερη ολοκλήρωση με απόφαση και στον δεύτερο βαθμό, καθώς και υποστήριξη με ψηφιακά εργαλεία. Με τον τρόπο αυτό, η επιτάχυνση δεν είναι αποσπασματική, αλλά δομική.