Αρμοδιότητες ΔΣ

Η εύρυθμη λειτουργία μίας ανώνυμης εταιρείας (ΑΕ) εξαρτάται από την συνεργασία των δύο βασικών οργάνων της, το Διοικητικό Συμβούλιο (ΔΣ) και τη Γενική Συνέλευση (ΓΣ).

Το ΔΣ, και αντίστοιχα και το μονομελές όργανο / σύμβουλος – διαχειριστής, όπου προβλέπεται τέτοιο, συνιστά το διαχειριστικό και εκπροσωπευτικό όργανο μιας ανώνυμης εταιρείας.

Σύμφωνα με τον Ν. 4548/2018 περί ανωνύμων εταιρειών κύρια αρμοδιότητα του ΔΣ είναι να αποφασίζει για κάθε πράξη που αφορά τη διοίκηση της εταιρείας, τη διαχείριση της περιουσίας της και την επιδίωξη του σκοπού της, με γνώμονα το αντικείμενο της επιχείρησης και τον σκοπό της εταιρείας όπως ορίζεται στο καταστατικό της τελευταίας.

Ειδικότερα ως προς την εκπροσωπευτική εξουσία του ΔΣ, αυτή είναι απεριόριστη, συνεπώς οι πράξεις του ΔΣ ακόμη και αν είναι εκτός εταιρικού σκοπού δεσμεύουν την εταιρεία έναντι των τρίτων, εκτός αν οι τρίτοι γνώριζαν την υπέρβαση του εταιρικού σκοπού ή, με βάση τις περιστάσεις, δεν μπορούσαν να την αγνοούν.

Αναφορικά με την προς τα έσω διαχειριστική εξουσία του, το ΔΣ πρέπει να τηρεί τους περιορισμούς που τυχόν τίθενται από το καταστατικό ή από νόμιμη απόφαση της ΓΣ και δεν επιτρέπεται να εκτελεί πράξεις που απαγορεύονται από αυτά. Οι περιορισμοί αυτοί δεν αντιτάσσονται στους τρίτους ακόμη και αν έχουν δημοσιευθεί ή οι τρίτοι τους γνωρίζουν.

Τα μέλη ΔΣ οφείλουν να διαχειρίζονται τις εταιρικές υποθέσεις με σκοπό την προαγωγή του εταιρικού συμφέροντος, να εποπτεύουν την εκτέλεση των αποφάσεων ΔΣ και ΓΣ και να ενημερώνουν τα λοιπά μέλη ΔΣ. Επίσης, τα μέλη ΔΣ υπέχουν εκ του νόμου υποχρέωση πίστης και μη ανταγωνισμού, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο νόμο περί ΑΕ και σε τυχόν επιμέρους ρυθμίσεις του καταστατικού της εταιρείας.

Εξουσία ΓΣ σε θέματα διαχείρισης

Με βάση τον συνδυασμό επιμέρους διατάξεων του Ν. 4548/2018, γίνεται δεκτό στη θεωρία ότι η ΓΣ δύναται να παρεμβαίνει, θετικά ή αρνητικά, σε διαχειριστικά θέματα, όμως αυτό δεν επιτρέπεται να οδηγεί σε σφετερισμό ή υφαρπαγή των εξουσιών του ΔΣ.

Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί ένα καταστατικό να επιβάλλει την έγκριση ή τη συναίνεση της ΓΣ για συγκεκριμένες πράξεις διαχείρισης καθώς και να επιβάλλει την ενημέρωση της ΓΣ ως συλλογικού οργάνου ή συγκεκριμένου μετόχου. Και, επίσης, έχει γίνει δεκτό ότι η ΓΣ μπορεί να παρεμβαίνει στη διαχείριση της εταιρείας επί ζητημάτων, που συνεπάγονται κινδύνους για την εταιρεία και ενδέχεται να έχουν ουσιώδεις επιπτώσεις στα δικαιώματα των μετόχων (π.χ. μεταφορά κερδών από μητρική σε θυγατρική ή αντίστροφα, μεταβίβαση σημαντικού περιουσιακού στοιχείου της εταιρείας ή κλάδου της επιχείρησης). Επίσης, αναγνωρίζεται μεγαλύτερη δυνατότητα παρέμβασης στις μη εισηγμένες σε σχέση με τις εισηγμένες ΑΕ.

Εσωτερική ευθύνη μελών ΔΣ

Η ευθύνη του μέλους ΔΣ διακρίνεται σε εσωτερική και εξωτερική.

Κάθε μέλος του διοικητικού συμβουλίου ευθύνεται έναντι της εταιρείας (εσωτερική ευθύνη) για ζημία που αυτή υφίσταται λόγω πράξης ή παράλειψης που συνιστά παράβαση των καθηκόντων του.

Ειδικότερα, οι βασικές προϋποθέσεις θεμελίωσης της ευθύνης είναι συνοπτικά: α) η παράβαση μιας υποχρέωσης (λ.χ. υποχρέωση πίστης) που υπέχει το μέλος αναφορικά με τα καθήκοντά του, όπως ορίζονται στο καταστατικό και τον νόμο, β) υπαιτιότητα, γ) ζημία εταιρείας και δ) αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς του μέλους και της ζημίας.

Σε περίπτωση θεμελίωσης τέτοιας ευθύνης, ασκείται η λεγόμενη ‘εταιρική αγωγή’ από την εταιρεία κατά του μέλους ΔΣ.

Η ως άνω ευθύνη δεν υφίσταται, αν το μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου αποδείξει ότι κατέβαλε κατά την άσκηση των καθηκόντων του την επιμέλεια του συνετού επιχειρηματία που δραστηριοποιείται σε παρόμοιες συνθήκες, καθώς και για πράξεις ή παραλείψεις που στηρίζονται σε σύννομη απόφαση της Γενικής Συνέλευσης ή που αφορούν εύλογη επιχειρηματική απόφαση, η οποία ελήφθη (α) με καλή πίστη, (β) με βάση επαρκείς, για τις συγκεκριμένες συνθήκες, πληροφορίες και (γ) αποκλειστικά προς εξυπηρέτηση του εταιρικού συμφέροντος.

Υπογραμμίζεται ότι το μέλος ΔΣ δεν ευθύνεται έναντι των ίδιων των μετόχων λόγω έμμεσης ζημίας που προκλήθηκε στις μετοχές τους ενόψει της πλημμελούς διαχείρισης. Το μέλος, ωστόσο, μπορεί να ευθύνεται έναντι των μετόχων κατά τις γενικές διατάξεις για τις αδικοπραξίες εφόσον προκληθεί άμεση ζημία στους μετόχους.

Εξωτερική ευθύνη μελών ΔΣ

Η εξωτερική ευθύνη του μέλους ΔΣ, η ευθύνη δηλαδή έναντι των τρίτων (εταιρικών πιστωτών, εργαζομένων, κ.λ.π.) ρυθμίζεται κατά βάση από τις γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα (ΑΚ), συμπληρωματικά με ειδικές ρυθμίσεις που ενδέχεται να διέπουν επιμέρους θέματα.

Σύμφωνα με τον γενικό κανόνα του άρθρου 71 ΑΚ, το νομικό πρόσωπο ευθύνεται για τις πράξεις ή τις παραλείψεις των οργάνων που το αντιπροσωπεύουν, εφόσον η πράξη ή η παράλειψη έγινε κατά την εκτέλεση των καθηκόντων που τους είχαν ανατεθεί και δημιουργεί υποχρέωση αποζημίωσης. Το υπαίτιο πρόσωπο ευθύνεται επιπλέον εις ολόκληρον. Οι διοικούντες, δηλαδή, της ανώνυμης εταιρείας δεν έχουν μεν προσωπική υποχρέωση για χρέη αυτής, είναι, όμως, δυνατή η ευθύνη τους προσωπικά, όταν υπάρχει πταίσμα τους από αδικοπραξία κατά το άρθρο 914 ΑΚ.

Ο νόμος συχνά για επιμέρους υποχρεώσεις της εταιρείας, προβλέπει και προσωπική αλληλέγγυα ευθύνη των νομίμων εκπροσώπων μιας εταιρείας. Έτσι, χαρακτηριστικά προβλέπεται προσωπική αλληλέγγυα ευθύνη για φορολογικές και κοινωνικοασφαλιστικές υποχρεώσεις.

Τονίζεται ότι, σε κάθε περίπτωση, για ένα μέλος ΔΣ ισχύει και μπορεί να ανακύψει ποινική ευθύνη για πράξεις και παραλείψεις του κατά τη θητεία του, με βάση τις εκάστοτε διατάξεις του ποινικού δικαίου.

Αλληλέγγυα ευθύνη για φορολογικές οφειλές

Η αλληλέγγυα ευθύνη για φορολογικές οφειλές προς το Δημόσιο έχει κατά καιρούς αποτελέσει θέμα συζήτησης, λόγω των υπέρογκων συχνά οφειλών που αναζητούνταν ακόμη και πολλά χρόνια μετά από πρόσωπα που έτυχε να κατέχουν κάποια θέση διοικούντος σε μια εταιρεία. Σύμφωνα ωστόσο με την τρέχουσα νομοθεσία, η ευθύνη αυτή έχει πλέον οριοθετηθεί και ουσιωδώς περιοριστεί, συναρτώμενη αφενός με την κατοχή θέσης ευθύνης και ουσιαστικής διαχείρισης κατά τον κρίσιμο χρόνο και αφετέρου την ύπαρξη υπαιτιότητας.

Έτσι, προσωπική αλληλέγγυα ευθύνη για την πληρωμή του φόρου εισοδήματος, παρακρατούμενου φόρου, κάθε επιρριπτόμενου φόρου, ΦΠΑ και ΕΝΦΙΑ που οφείλει η εταιρεία έχουν τα πρόσωπα που είναι εκτελεστικοί πρόεδροι, διευθυντές, γενικοί διευθυντές, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι, εντεταλμένοι στη διοίκηση και εκκαθαριστές της εταιρείας, καθώς και τα πρόσωπα που ασκούν εν τοις πράγμασι τη διαχείριση ή διοίκηση αυτής, ανεξάρτητα από τον χρόνο βεβαίωσής τους, καθώς και για τόκους, πρόστιμα, προσαυξήσεις και διοικητικές χρηματικές κυρώσεις, εφόσον όμως συντρέχουν σωρευτικά οι κατωτέρω προϋποθέσεις: (α) είχαν την ως άνω ιδιότητα είτε κατά τη διάρκεια λειτουργίας της εταιρείας, είτε κατά τον χρόνο λύσης, διάλυσης ή συγχώνευσής τους, είτε κατά τη διάρκεια της εκκαθάρισης, (β) οι οφειλές κατέστησαν ληξιπρόθεσμες κατά τη διάρκεια της θητείας τους, (γ) οι οφειλές δεν καταβλήθηκαν ή αποδόθηκαν από υπαιτιότητά τους, την έλλειψη της οποίας οφείλει να αποδείξει το ίδιο το αλληλεγγύως ευθυνόμενο πρόσωπο, σύμφωνα με τις ειδικότερες ρυθμίσεις που ορίζονται στον νόμο (άρθρο 49 Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας).

Μάλιστα, ακόμη και υπό το προϋφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, όπως έχει γίνει δεκτό από τα δικαστήρια, «οι διατάξεις περί αλληλέγγυας ευθύνης, ως εισάγουσες εξαίρεση από την αρχή της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου και την κατά κανόνα ευθύνη καθενός για ίδια και όχι αλλότρια χρέη …, και συνεπαγόμενες σοβαρές επεμβάσεις στα περιουσιακά δικαιώματα και σημαντικούς περιορισμούς στην οικονομική ελευθερία των προσωπικώς και αλληλεγγύως ευθυνομένων προσώπων είναι, από τη φύση τους, στενώς ερμηνευτέες …». Στο πλαίσιο αυτό, με την πρόσφατη απόφαση 2482/2025 του Συμβουλίου της Επικρατείας, κρίθηκε ότι, εφόσον ο  Πρόεδρος ΔΣ μιας ΑΕ δεν περιλαμβανόταν στον κύκλο των περιοριστικά αναφερόμενων στην οικεία διάταξη ως αλληλεγγύως ευθυνόμενων προσώπων, η ιδιότητα αυτή δεν συνεπάγεται αφεαυτής τέτοια προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη.

Η δικηγορική μας εταιρεία διαθέτει μακρά εμπειρία στο εταιρικό δίκαιο, υποστηρίζοντας διαρκώς τους εντολείς της, με εξειδικευμένες νομικές συμβουλές και πρακτικές λύσεις για την ίδρυση, λειτουργία, αναδιοργάνωση και καθημερινή συμμόρφωση των επιχειρήσεων με το ισχύον νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο στην Ελλάδα.